Frumvarpsdrög til breytinga á lögum um ársreikninga (stærðarmörk, endurskoðun, skilafrestir og skattskýrslur)

Þann 2. febrúar voru drög að frumvarpi til laga um breytingu á lögum um ársreikninga birt í samráðsgátt, sjá nánar hér. Frumvarpsdrögin ásamt greinargerð má nálgast hér. Öllum er heimilt (og reyndar er hvatt til þess) að senda inn umsagnir. Umsagnarfrestur er til og með 16. febrúar.

Frumvarpsdrögin snúa að breytingum á stærðarmörkum félaga, endurskoðunarmörkum og skilafrestum auk innleiðingar á tilskipun ESB um að tiltekin félög útbúi skýrslu með upplýsingum um tekjuskatt.

Í umfjöllun við frumvarpsdrögin segir í samráðsgáttinni að verið sé að koma til móts við ábendingar frá atvinnulífinu um að dreifa álagi vegna skila ársreikninga yfir lengri tíma, létta álögur á minnstu félögin en að stór félög skili ársreikningi sínum fyrr.

Í frumvarpsdrögunum er lagt til að stærðarmörk félaga verði hækkuð um 25% fyrir utan stærðarmörk örfélaga sem verða hækkuð umtalsvert meira. Jafnframt er lagt til að endurskoðunarmörkin verði hækkuð um 25%.

Hækkun stærðarmarka lítilla, meðalstórra og stórra félaga (25%)

Stærðarmörk félaga skipta máli, t.d. um það hvaða upplýsingar skal veita í ársreikningi, ekki síst í skýrslu stjórnar. Þá teljast tiltekin félög eingöngu til eininga tengdum almannahagsmunum ef þau fara yfir mörk stórra félaga, sbr. 9. tölul. 2. gr. laga um ársreikninga. 

Í frumvarpsdrögunum segir að með breytingum á stærðarmörkum félaga, sem er samkvæmt tilskipun nr. 2023/2775/ESB, sé verið að hækka stærðarmörk félaga um 25% í samræmi við hækkun á stærðarmörkum í Evrópu og jafnframt að þar sem mismunandi ákvæði gildi um mismunandi stærðir félaga sé mikilvægt að stærðarmörk séu endurskoðuð og yfirfarin.

Samkvæmt tölum frá Skattinum vegna tekjuársins 2024 voru lítil félög 9.033 talsins, meðalstór félög voru 548 en stór félög 166. Með 25% hækkun stærðarmarka er áætlað að 5.431 félag teljist til lítilla félaga, 458 félög sem meðalstór félög og 139 sem stór félög. Með litlum félögum er hér átt við félög sem eru lítil en þó yfir mörkum örfélaga.

Samsvarandi 25% hækkun og að framan greinir verða gerðar á stærðarflokkun samstæðna.

Í 1. gr. í frumvarpsdrögunum má sjá hvernig fjárhæðamörk hvers og eins flokks félaga og samstæðna breytast en viðmið um meðalfjölda ársverka verða óbreytt. 

Hækkun á stærðarmörkum örfélaga (150%)

Stærðarmörk örfélaga hvað varðar eignir og tekjur verða hækkuð miklu meira en önnur stærðarmörk en viðmið um meðalfjölda ársverka verður óbreytt, þ.e. þrjú ársverk. Þannig hækkar viðmið um eignir úr 20 millj. kr. í 50 millj. kr. en viðmið um tekjur úr 40 millj. kr. í 100 millj. kr. Mun fleiri félög munu því geta nýtt sér „hnappinn“, þ.e. skilað rekstrar- og efnhagsyfirliti byggt á skattframtali í stað þess að gera ársreikning, sbr. 7. mgr. 3. gr. laga um ársreikninga.

Í þessu sambandi er samt rétt að benda á að við 8. mgr. 3. gr. laganna, sem fjallar um það hvaða örfélög mega ekki nýta sér „hnappinn“, bætist nýr liður. Þannig munu örfélög með eignir yfir 200 millj. kr. ekki geta nýtt sér „hnappinn“ heldur verða þau að gera ársreikning, jafnvel þó þau séu undir hinum tveimur viðmiðunarmörkunum, þ.e. hvað varðar tekjur og ársverk. 

Eins og sjá má í töflu á bls. 9 í frumvarpsdrögunum þá voru örfélög 40.882 talsins á tekjuárinu 2024 en hefðu verið 44.601 sé miðað við fyrirhugaða hækkun fyrrgreindra marka.

Eins og fram kemur hér á eftir er gert ráð fyrir að öll örfélög (nema þau sem falla undir 8. mgr. 3. gr. laganna) muni geta nýtt sér lengri skilafrest, þ.e. líka þau örfélög sem gera ársreikning í stað þess að nýta sér „hnappinn“. Þetta er breyting því samkvæmt núgildandi lögum eru það aðeins þau örfélög sem nýta sér „hnappinn“ sem geta nýtt sér þann frest sem ríkisskattstjóri gefur til að skila skattframtali.

Hækkun á endurskoðunarmörkum (25%)

Eins og fram kemur í 1. mgr. 98. gr. laga um ársreikninga er félag ekki endurskoðunarskylt (sjá þó undantekningar frá því í 2. til 6. mgr. sömu greinar) ef það er undir a.m.k. tveimur af eftirfarandi mörkum tvö næstliðin reikningsár: (1) Heildareignir 200 millj. kr., (2) hrein velta 400 millj. kr. og (3) meðalfjöldi ársverka á reikningsári 50. Í frumvarpsdrögunum er lagt til að fjárhæðamörkin verði hækkuð um 25%. Þau yrðu því þannig: (1) heildareignir 250 millj. kr. og (2) hrein velta 500 millj. kr. Miðmið um fjölda ársverka verður hins vegar óbreytt.

Á það skal þó bent að við lagagreinina bætist ný málsgrein sem takmarkar fyrrgreinda undanþágu frá endurskoðun á þann veg að félag með heildareignir 1.500 millj. kr. eða hærri á uppgjörsdegi er endurskoðunarskylt, jafnvel þó það sé undir hinum tveimur viðmiðunarmörkunum, þ.e. um tekjur og fjölda ársverka.

Loks er lagt til að orðalagi í 1. mgr. 98. gr. verði breytt á þann veg að í stað orðanna „tvö næstliðin reikningsár“ komi orðin „viðkomandi og síðastliðið reikningsár“. Með þessari breytingu er orðanotkun samræmd orðalagi í lokamálsgrein 11. tölul. 2. gr. þar sem segir að stærðarflokkun félags skuli ekki breytast nema það annaðhvort fari yfir eða undir viðmiðunarmörk viðkomandi og síðastliðins reikningsárs. Þá er bætt við greinina samsvarandi ákvæði og er í 11. tölul. 2. gr. um að ef hrein velta er ekki lýsandi fyrir starfsemi félags skuli miða við aðrar tekjur, þ.m.t. tekjur af fjármálagerningum og söluhagnað.

Árið 2024 var 1.741 félag endurskoðunarskylt en gert er ráð fyrir að eftir breytinguna verði 1.461 félag endurskoðunarskylt. Í frumvarpsdrögunum segir að með hækkun endurskoðunarmarka sé verið að bregðast við óskum sem fram hafa komið um að endurskoðunarmörkin verði hækkuð.

Skilafrestir

Fjallað er um skilafresti ársreikninga í 109. gr. laga um ársreikninga. Töluverðar breytingar verða gerðar á greininni samkvæmt frumvarpsdrögunum en skilafrestir verða sem hér segir:

Félög sem beita alþjóðlegum reikningsskilastöðlum munu áfram hafa fjóra mánuði til að skila ársreikningi.

Stór félög hafa samkvæmt núgildandi lögum átta mánuði til að skila ársreikningi en sá frestur verður styttur í sex mánuði.

Skilafrestur meðalstórra og lítilla félaga (annarra en örfélaga) verður óbreyttur, þ.e. átta mánuðir.

Öll örfélög, óháð því hvort þau gera ársreikning eða nýta sér „hnappinn“, munu samkvæmt frumvarpsdrögunum hafa þann frest sem ríkisskattstjóri veitir skattaðilum til að skila framtölum sínum, sbr. ákvæði 2. mgr. 93. gr. laga um tekjuskatt, nr. 90/2003. Þetta verður breyting frá núgildandi lögum þar sem aðeins þau örfélög sem nýta sér „hnappinn“ hafa framtalsfrest ríkisskattstjóra.

Bent skal á það að gert er ráð fyrir því í frumvarpsdrögunum að ákvæði 1. mgr. 109. gr. laga um ársreikninga um að tiltekin félög skuli skila ársreikningi eigi síðar en mánuði eftir samþykkt hans (þó eigi síðar en átta mánuðum eftir lok reikningsárs) verði breytt á þann veg að þau skulu skila ársreikningi strax eftir að hann hefur verið samþykktur líkt og nú gildir um félög sem beita alþjóðlegu reikningsskilastöðlunum. Þetta á þó ekki við um þau örfélög sem gera ársreikning í stað þess að nýta sér „hnappinn“. Þau örfélög munu líkt og þau örfélög sem nýta sér „hnappinn“ geta nýtt sér skattframtalsfrestinn.

Um breytingar á skilafrestum og rökstuðning fyrir þeim er fjallað um í greinargerð með frumvarpsdrögunum:

„Í fjórða lagi eru með frumvarpinu lagðar til breytingar er lúta að skilum ársreikninga til opinberrar birtingar. Hér er verið að leggja til að stærri og kerfislega mikilvæg félög skili ársreikningi til opinberrar birtingar fyrr á árinu en minni félög. Jafnframt er lagt til að skilafrestur fyrir örfélög verði lengdur. Með breytingunni er verið að koma á móts við ábendingar frá endurskoðendum um að dreifa álagi skila yfir lengri tíma, létta álögur á allra minnstu félögin en fá upplýsingar fyrr fyrir stærri félög sem er liður í ríkara gagnsæi fyrir markaðinn.“

„Við ákvörðun um breytingu á skilafrestum var litið til helstu nágrannaríkja Íslands en í frumvarpinu segir: „Einnig er litið til þess að í helstu nágrannaríkjum Íslands eru skilafrestir almennt sex mánuðir, svo sem í Danmörku og Finnlandi, og í Svíþjóð er almennt miðað við sjö mánuði. Á móti kemur að rýmkun á skilafresti fyrir öll örfélög, ekki einungis þeirra sem
nýta sér „hnappinn , fyrir utan þau örfélög sem falla undir 8. mgr. 3. gr. laganna, þannig að ef svo ber undir þá geta þau með skilað ársreikningi innan þess frests sem ríkisskattstjóri veitir skattaðilum til að skila framtölum sínum.“

„Í breytingunni felst annars vegar að skilafrestur örfélaga, eins og þau eru skilgreind í a-lið 11. tölul. 2. gr. laganna, nái til allra örfélaga ekki einungis þeirra sem nýta sér „hnappinn“ fyrir utan þau örfélög sem falla undir 8. mgr. 3. gr. laganna, er heimilt að skila ársreikningi eðarekstrar og efnahagsyfirliti skv. 7. mgr. 3. gr. innan þess frest sem ríkisskattstjóri veitir skattaðilum til að skila framtölum sínum. „Hins vegar er lagt til að stór félög ásamt einingum tengdum almannahagsmunum (svo kölluð ETA eða PIE félög) skili innan sex mánaða frá lokum reikningsárs, að því tilskyldu að þau beiti ekki alþjóðlegum reikningsskilastöðlum (IFRS) við gerð reikningsskila sinna. Félög sem beita alþjóðlegum reikningsskilastöðlum samanber VIII. kafla laganna lúta áfram sérreglu um fjögurra mánaða skilafrest.“

Skýrsla með tekjuskattsupplýsingum

Tiltekin félög, svo sem endanlegum móðurfélögum fjölþjóðlegrar heildarsamstæðu sem fer yfir 111 milljarða króna veltu, skulu samkvæmt frumvarpsdrögunum útbúa skýrslu með tekjusskattsupplýsingum. Nánari umfjöllun um það er að finna á bls. 2. í frumvarpsdrögunum.

Gildistökudagur

Gert er ráð fyrir að fyrirhugaðar lagabreytingar komi til framkvæmda fyrir reikningsár sem hefjast 1. janúar 2026 eða síðar.